Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 182

172
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Hazrlamş olduğumuz bu çalşmada dikkat çekilmek istenilen nokta Evliya Çelebi’nin İzmir örneğinde
Seyahatnâme
sinde anlattğ her
şeyi değil kendisine oldukça ilginç gelen, herhalde bu eserine yazya dökmemiş olsa bile sohbetlerinde
“İzmir şehrinde şöyle menem bir şey
gördüm, oldukça acayip ve gariptir”
tarznda anlattklardr. Evliya’nn bizzat kendisi de bir şekilde toplumsal normlara uymayan, alşlagel-
mişin dşnda olan her türlü anormal figürü ve olay eserinde konu etmiştir.
25
Seyahatnâme
’ye dair dikkat çekilmek istenen bir diğer önemli
nokta ise Evliya Çelebi’nin seyahati srasnda gördüğü birçok şeyin karşlaştrmasn yapmasdr. Çelebi’nin seyahatnâmesini bölümlere
ayrarak inceleyecek olursak, şahslarla olan ilişkileri, mekânlar ve eserler (kale, han, hamam, cami, imaret, ziyaretgâh ve diğer dinlere ait
ibadethaneler v.b.) karşsnda verdiği tepkiler ve yorumlamalar, gezdiği gördüğü yere ait özellikler ve dikkat çektiği birçok ayrntnn ön-
ceki yaşanmşlklarla ve gördükleriyle sürekli bir karşlaştrma içinde olduğu daha açk bir şekilde görülecektir. Evliya’nn bu uzun seyaha-
ti srasnda ve önceki yaşantsnda edinmiş olduğu, okuduğu, bir şekilde hafzasna kattğ olaylar ve mekânlar kendisine bir mihenk ol-
muş, eserinde bu yaşanmşlklara sürekli olarak atf yapmasn sağlamştr. İşte bu yüzdendir ki seyahatnâmesi sürekli bir birikim üzerinde
vücuda gelmiş ve adeta canl, gelişen bir organizma olarak karşmza çkmştr.
Çalşmamzn bundan sonraki ksmlarnda seyyahmzn İzmir seyahati srasnda karşlaştğ ilginçliklerden örnekler vererek çağnn ve
alşlagelmişin dşnda bir İzmir resmi çizmeye çalşacağz. Vereceğimiz her bir örnek ile bu metinin ana temas olan İzmir’deki ilginçlikle-
rin Evliya Çelebi tarafndan aktarlarak kendisi ve halk tarafndan nasl karşlandğn daha yakndan görmüş olacağz. Zamanna ve top-
luma göre her şekilde alşlagelmişin dşnda olan her olay ve yahut önceki yaşantsnda zihninde canlanmş ve yer etmiş her bir olay bir
şekilde seyahatnâmeye yanstmştr. Bu da seyahatnâmenin sade bir seyahat yaznndan çok Evliya’nn yaşamnn bir otobiyografisi niteliği
taşmasn sağlamştr. Bu karşlaştrmalardan ve ilginçliklerden mekân ve olaylar şeklinde çeşitli örnekler vereceğiz.
Evliya Çelebi İzmir şehrine giriş yaptğ Bergama’dan sonra ilk yerleşim merkezlerinden olan Menemen şehrinde sivrisinek ve bu sivri-
sineğin niçin bu bölgede bu kadar yoğun bir şekilde bulunduğuna dair ilginç bir anekdot anlatyor. Şehrin kumluk bir arazi üzerine kurul-
duğundan bahseden Evliya bu bölgenin scaklğndan da bahsetmektedir. Yaz aylarnda ahalinin genelinin geceyi geçirmek üzere şehrin
dşna çkarak bağlara gittiğinden, eğer gitmezler ise sabaha kadar sivrisineklerin gazabna uğrayacaklarn bildirir. Burada dikkat çeken
nokta Evliya Çelebi’nin Menemen şehrine bu sivrisineğin niçin musallat olduğuna dair efsaneyi de anlatmasdr. Evliya Çelebi’ye göre bu-
raya gelen bir dervişe Menemen ahalisi misafirperverliğini göstermemiş ve dervişin ahn almştr. Derviş sivrisinek resmi çizdiği bir kâğd
kuyuya atarak bu sivrisinek illetini Menemen ahalisinin başna sarmştr. Ve ilginçtir ki bu sivrisinekler hiçbir şekilde misafir kişiye musal-
lat olmazlar imiş. Şehir halk ne çareler düşünse de bununla baş çkamamş çözümü yaz aylarnda şehri terk etmekte bulmuştur. Gece olun-
ca birkaç bekçi şehrin içerisinde davul çalarak dolaşr sivrisineğin çkardğ ince sese eşlik ederek onlar uzak tutmaya çalşrlar imiş. Bu
25
Ercan Akyol. “Seyyah, Halk ve Mugayir.”
III. Uluslararas Türk Dili ve Edebiyat Öğrenci Kongresi (TUDOK 2010),
İstanbul Kültür Üniversitesi, Baslmamş
Bildiri, 2010.
1...,172,173,174,175,176,177,178,179,180,181 183,184,185,186,187,188,189,190,191,192,...268
Powered by FlippingBook