Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 178

168
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
lerdeki cami, han, hamam, mektep, medrese, imaret, çeşme ve köprü gibi mimarî eserlerini de
Seyahatnâme
sinde betimlemiştir. Bu sebep-
lerden dolay seyahatnâme içerdiği tarihî, coğrafî, iktisadî, sosyal ve edebî bilgileriyle XVII. yüzyl Osmanl tarihi için oldukça önemli bir
kaynak olma özelliğini gösterir.
5
Evliya Çelebi’yi öncüllerinden veya çağdaşlarndan ayran birçok farkl ve önemli nokta vardr. Her şeyden önce kendisinin de belirttiği
gibi Çelebi’nin kendisi seyahat tutkunudur ve kendi yaşam biçimini tpk bir modern seyyah gibi düzenlemiş, hiçbir yer ve mevki ile birin-
cil ve mutlak bir bağ kurmadan özgür bir şekilde kendi hayalini yaşamştr. Robert Dankoff’un birçok kez üzerinde durduğu gibi Evliya
genellikle akrabas olan devlet yöneticileri ile iyi ilişkiler kurmay tercih etmiş ve hiçbir zaman Osmanl hiyerarşisinde resmî bir görev al-
mamştr.
6
Ahmet Haşim’in Frankfurt Seyahatnâmesi’nin önsözüne başladğ sözlerle belirtecek olursak: “
İnsan, hayatnn tatszlğndan ve
etrafnda görüp baktğ şeylerin o yorucu alelâdeliğinden bir müddet kurtulabilmek ümidiyle seyahate çkar. Bu itibarla seyahat ‘harikuladelikler av’ de-
mektir
7
” Evliya Çelebi seyahatleri srasnda adeta kendi
‘harikuladelikler av’
n yaşamştr. Gabriel Garcia Marquez’in deyişiyle “
huzur ruhlara
iyi gelir
” ve Evliya bir şekilde farkllklar keşfettiği seyahatler ile huzur bulur. Bu çelebi derviş hrkas giyer; dünyevî bağllklardan kaçn-
makta srar eder ve seyahat tutkusunun peşinde yersiz yurtsuz bir gezgin tavrn benimser.
8
Seyahatnâme
’nin öznesi durumuna olan ve karakter-anlatc rolünü üstlenen Evliya Çelebi, anlatmnda çok ince ayrntlar vererek adeta
o dönemde, o kentte yaşamamz sağlar. Aktardğ efsaneler, olaylar, yapmş olduğu yorumlamalar, şahslarla olan birebir ilişkileri, olaylar
karşsnda vermiş olduğu tepkiler insana samimi duygular ve işlek bir kalemle yazlmş seyahat günlüğü benzeri bir eseri okuma hazzn
verir.
Evliya Çelebi bütün bu seyahatlerin yazya dökerken kendine özgü bir yöntem izlemiş, belirli bir kalp içerisinde eserini kaleme almştr.
Gördüğü her yerin tarihçesini, coğrafi konumunu, mimari eserlerini, demografik yapsn ve sosyal yaşantsn ayrntl bir şekilde ele alr.
Oluşturduğu bu kalb kullanmaya özen göstermiş, gerekli bilgiyi toplayamadğ, belki de unuttuğu yerlerin başlklarn yazp geri kalann
boş brakmştr. Seyit Ali Kahraman, Evliya Çelebi’nin kitabn ne şekilde yazdğ ve ne zaman düzenlediği sorusunu sorarak Çelebi’nin
gittiği, gezdiği yerlere ait bilgileri, önceden hazr olan şablon bünyesinde büyük kâğtlara annda yazmadğn notlar alarak bunlar sonra-
dan kitap haline getirebileceğini belirtmiştir.
9
Seyahatnâme
’nin Evliya Çelebi tarafndan seyahatler srasnda değil de almş olduğu notlar
sayesinde yaşamnn son yllarnda artk yerleşik bir düzendeyken yazdğ görüşü de oldukça önemli yer tutar.
10
Evliya Çelebi’nin karakteri ve eseri
Seyahatnâme’
nin özelliklerini kendi tahlilimize göre ksa bir şekilde belirttikten sonra esas dikkat
çekmek istediğimiz husus Evliya Çelebi’nin İzmir yolculuğu srasnda gördüğü ve anlattğ bütün yaplar, olaylar, şahslar ayrntsyla
vermekten ziyade bizzat kendisinin de hayrete düştüğü bir takm hadiselere, geçmişteki yaşantlarna, tlsmlara ve anlatlara dayandrdk-
5
Meşkure Eren.
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi Birinci Cildinin Kaynaklar Üzerinde Bir Araştrma
. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yaynlar,
1980, s. 13.
6
Robert Dankoff.
Seyyah- Âlem Evliya Çelebi’nin Dünyaya Bakş.
İstanbul: Yap Kredi Yaynlar, 2010, s. 152.
7
Ahmet Haşim.
Frankfurt Seyahatnâmesi.
İstanbul: Yap Kredi Yaynlar, 2010.
8
Robert Dankoff.
age.
s. 172.
9
Seyit Ali Kahraman.“Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin Yazlş Hikâyesi.”
Çağnn Sradş Yazar Evliya Çelebi.
İstanbul: Yap Kredi Yaynlar, 2009, s. 210.
10
Günil Özlem Ayaydn-Cebe.“Bir Anlat Ustas Seyyahla Asrlar Aras Seyahat.”
Çağnn Sradş Yazar Evliya Çelebi.
İstanbul: Yap Kredi Yaynlar, 2009, s. 57.
1...,168,169,170,171,172,173,174,175,176,177 179,180,181,182,183,184,185,186,187,188,...268
Powered by FlippingBook