Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 177

EVLİYA ÇELEBİ’NİN İZMİR’İNDEN DİKKAT ÇEKİCİ UNSURLAR
*
Mertcan AKAN
**
Seyahat, kelime olarak bir yerden bir yere yolculuk anlamna gelmektedir. Gezmeyi iş edinen kişi seyyah veya gezgin olarak adlandr-
lr. Seyahatnâme ise seyyahlarn yurtiçi veya yurtdş gezilerinde gördükleri yerlerden edindikleri izlenim ve bilgileri aktardklar yazlara
denir. Seyahatnâmelerdeki temel amaç yurtiçinde ya da yurtdşnda görülen yerlerin tarihlerini, medeniyetlerini, doğal güzelliklerini, top-
lumsal yaşamlarn, gelenek ve göreneklerini tantmaktr.
Seyahat yazarlar başka diyarlarda gördüklerini kendi anlayşlar ve değer yarglar çerçevesinde değerlendireceklerdir. Seyyah içinde
yaşadğ toplumunun kültürünü yanstr ve karşlaştrma yaparak kendi kültürü ile çatşan olgulara dikkat çeker.
1
Bu sayede kaleme aldğ
gezi notlar, iki kültürün, iki dünyann bir şekilde buluşmas anlamna gelecektir. Böylece bu gezi notlar, gezilen ülkenin kültürü kadar
gezginlerin kendi kültürlerini de tantr.
2
Gezginlerin bilinmeyen topraklara girdiklerinde verdikleri ilk tepkileri şaşknlktr. Bu, ölçüt olarak kullandklar kendi kültürleriyle is-
temeden, düşünmeden yaptklar karşlaştrmalardan kaynaklanan duygusal bir dürtüdür.
3
Doğal olarak içinde doğup büyüdükleri, kendi
kültürlerine uymayan gelenek ve görenekler onlara garip gelecektir
4
. Bu doğrultuda yazar karşlaştğ bu yeni çevreyi ve yenilikleri kendi
bilgi birikimi, kültürü, kişisel görüşleri ve alşkanlklar ile değerlendirecek, bütün bunlar süzerek kendisine yeni bir dünya oluşturacaktr.
Bu çalşmadaki amaç, Evliya Çelebi örneğinden hareketle gezginlerin kendi kültüründe olmayan veya
tuhaf
ile ilk karşlaştklar anda
verdikleri tepkiye dikkat çekmektir. Tuhaf’n Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlük’üne göre kelime karşlklar alşlmamş, yabans, şaşlacak,
garip, güldürücü, gülünç ve anlaşlmaz olarak verilmiştir. Hoşa giden ve az bulunandr. Tuhaf kimi zaman farkl, kimi zaman ise tam ola-
rak bir sfat ile nitelenmeyecek kadar manasz, güzel ama emin olunamayan şey, his olarak karşlk bulur. Bir türlü anlaşlp yeterince anla-
tlamayan anlamndadr.
Gezip gördüklerini kendine has, çok kuvvetli bir anlatmla bugünlere dek taşyan ve bu özelliği ile bizzat kendisi oldukça garip bir şah-
siyet olan Seyyah- Âlem Evliya Çelebi, yazmş olduğu on ciltlik eseri ile Osmanl Devleti’nin snrlar içerisinde ve çevresinde yaklaşk 50
yllk bir gezi birikimini gözler önüne sererek, XVII. yüzyl Osmanl dünyasnn sosyal ve kültürel tarihinin en önemli kaynaklarndan biri
haline gelmiştir. Seyyahmz gidip gördüğü yerlerin durumunu, coğrafyasn, şehirlerin kuruluş tarihlerini, halknn özelliklerini, dilini,
adet ve göreneklerini, kyafetlerini, sanatlarn ve meşgul olduklar işleri en ince ayrntsna kadar anlatmş ve ayn zamanda gezdiği ülke-
*
“Evliya Çelebi’nin izmir’inden Dikkat Çekici Unsurlar.”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi
. S. XI/2, Kş 2011, ss. 195-241.
**
Arş. Gör., E.Ü. Türk Dünyas Araştrmalar Enstitüsü, Türk Tarihi ABD.
1
Fahri Dikkaya
.
“Doğu’da Kadimselliğin Varlğ ya da Yokluğu: Evliya Çelebi Örneği.”
Evliya Çelebi ve Seyahatnâme
.
Gazimağusa: Doğu Akdeniz Üniversitesi
Yaynlar, 2002, s. 119.
2
Arzu Etensel İldem.
Fransz Gezginlerinin Gözüyle Türkler ve Yunanllar
. İstanbul: Boyut Kitaplar, 2000, s. 17.
3
Arzu Etensel İldem.
age.
s. 20.
4
Arzu Etensel İldem.
age.
s. 22.
1...,167,168,169,170,171,172,173,174,175,176 178,179,180,181,182,183,184,185,186,187,...268
Powered by FlippingBook