Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 17

Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nde Sözlü ve Yazl Metin İlişkisi
7
Tarih-i Taberî ve Sla-i Tarih-i Taberî:
Eserin isminden değil, ancak yazarnn adn zikrederek, ‘rivayet-i Kurtubî böyle irad eyleyüb’ mehaz vermektedir.
Fütüvvetnâme:
İstanbul esnaf hakknda malumat verirken ‘Fütüvvetnâme-i Muhammedî’den istifade ettiğini kendisi beyan eder.’
2. Seyahatnâme’de Zikredilmeyip Evliya Çelebi’nin Kullandğ Tespit Edilen Eserler:
Künhü’l-Ahbar:
İstanbul’un muhtelif devirlerde Araplar tarafndan muhasaras hususunda verdiği bilgileri bu eserden almştr.
Hadaiku’l Hakaik fî Tekmiletü’l Şakaik:
Nev’îzâde’nin Şaka’ik zeyli olarak bilinen bu eseri Evliya Çelebi Ali İbn Abdurrauf Efendi’nin hal ter-
cümesini yazarken bu eserden faydalandğ anlaşlmaktadr.
Peçevî Tarihi:
Evliya Çelebi eserine Kanunî Sultan Süleyman ile IV. Murad arasndaki dönemleri Peçevî Tarihi’nden iktibas etmiştir.
Muhtelif şairlere ait manzum tarih beyitleri:
Bu 10 ciltte de en sk görülen mehaz şeklidir.
Tezkiretü’l-Bünyân:
Özellikle devlet büyüklerinin yaptrdğ
hayr eserleri hakknda verdiği bilgileri bu eserden aldğ anlaşlmaktadr.
Basirî Letaifî:
İstanbul hamamlar hakknda yaptğ taksimat bu eserden aldğ gayet aşikârdr.
Cevamiu’l-Hikâyât:
Muhtelif ve umumî mevzulardan bahsederken baz ansiklopedik bilgileri bu eserden aldğ anlaşlmaktadr.”
3
Bu iki gruptaki eserlere, kutsal kitaplar, yerelde gördüğünü söylediği siciller ve diğer defterlerle, yine gezdiği yerlerde gördüğü ve not
alp eserinde kullandğ tarih düşürmek için kullanlan cami, çeşme vb. yaplarn kitabelerini de eklemek mümkündür. Yaplan karşlaştr-
mal incelemede Evliya Çelebi’nin bu kaynaklar kullanrken verdiği bilgilerin zaman zaman değiştirilmiş olduğu da tespit edilmiştir. An-
cak her ne olursa olsun, Evliya Çelebi eserini oluşturmadan veya oluştururken bu yazl kaynaklar kullanmştr.
Evliya Çelebi’nin en önemli kaynaklar arasnda sözlü kaynaklar yer almaktadr. Özellikle kendisinin de belirttiği gibi, gittiği yerlerde
görüştüğü yerel yöneticilerden, kendisini konuk eden ev sahiplerinden ve gezerken tanştğ yaşl kişilerden bilgi almş ve muhtemelen
bunlar çağdaş bir halk bilimci tarzyla not ederek, daha sonra eserini yazarken uygun yerlerde, yazl kaynaklardan elde ettiği bilgilerle
birleştirmiştir.
Bu konuda eserin 9. cildinde İzmir ve çevresi hakknda bilgi verdiği ksmdan çkardğmz baz alntlar örnek vermek istiyorum:
1.
“Bu sivrisineklerin padişah değirmenler tarafnda bir kuyu vardr, o kuyudadr
derler. Ve hala ihtiyar kimseler anlatr ki
; Sultan Ahmet za-
mannda gönlü yaral bir derviş şehrimize gelmiş ve herhangi birimizin hanesine vardysa da misafir olarak kabul görmemiştir. Sabah olunca o derviş
3
Meşkure Eren.
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi Birinci Cildinin Kaynaklar Üzerine Bir Araştrma.
İstanbul: İstanbul Edebiyat Fakültesi, 1960, ss. 110-126.
1...,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16 18,19,20,21,22,23,24,25,26,27,...268
Powered by FlippingBook