Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 16

6
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
ilgili bir sorundur, ancak bu içeriğin, yani gezilen yerlerin anlatmnn sadece bir gözlem ve yazl kaynaklardan elde edilen bilgiden ibaret
olmas yeterli değildir. Burada mutlaka “sözün” yazya dönüştürülmesi ve belli bir anlatnn içerikte yer almasnn gerekli olduğunu ve
ancak bu özelliklere sahip olan eserlerin “nâme” sözü ile tamamlanan ve konusu gezi ise sözlü gelenekten elde edilen bilgilerle zenginleşti-
rilmiş bir gezi yazsnn “Seyahatnâme” adyla anlmaya değer bulunduğunu belirtelim.
Bu adlandrma meselesi ve söz ile yaz ilişkisinden sonra ele alnmas gereken nokta Evliya Çelebi’nin eserini yazarken kullandğ sözlü
ve yazl kaynaklar sorunudur. Bu noktada da bize ilk bilgiyi Evliya Çelebi’nin bizzat kendisi vermekte, eserini yazarken sözlü ve yazl
kaynaklar nasl kullandğn, eserinin 3. cildinde Edirne şehrini anlattğ ksmda şöyle dile getirmektedir:
Edirne’de 6170 adet satrançvari yüksek ve alçak umumi yol vardr. Geceleyin şehri 3000 bekçi fenerleriyle beklerler. Eğer ‘Ey Evliya! Gerçek seyyah-
alem ve nedim-i ademsin. Amma her şehrin bu derece vasflarn nereden öğreniyorsun?’ Diye sorulsa derim ki: ‘Ben çocukluğumdan beri seyahati isteyip
rüyamda hazret-i Peygamberin mübarek izni ile evliya ve enbiya ziyaretine memur olduğumdan, Osmanl ülkesini krk bir yldan beri gezip dolaşrken,
hakim ve zabitleri, yaşl ve gün görmüş ihtiyarlar ile görüşerek şehrin ahvalini onlardan sorarak araştrdm. Nice sicillere ve vakfnamelere müracaat
edip, bütün hayr ve hasenatn tarihlerini zapt ve kaydedip yazardm. Prensibimiz böyledir. Teselliyi burada buluruz.”
2
Bu alnt ksmda da açkça görüleceği üzere, Evliya Çelebi hem sözlü hem de yazl kaynaklar kullanmak suretiyle eserini “inşa” etmiş-
tir. Başka bir ifadeyle, Evliya Çelebi bir nesir ustas bir “münşii”dir. Bu yaz ustas sözlü anlaty kendi yazl anlatmnn içine oturtmak
suretiyle metnini okunma seviyesi bakmndan yükseltmekte, sözlü anlatlar kullanmak suretiyle de metnin inandrclğn artrmaya ça-
lşmaktadr.
Bu noktada Evliya Çelebi’nin kullanmş olduğu veya olabileceği yazl kaynaklara bakmak ve daha sonra da sözlü kaynaklarla bunlar
nasl birleştirdiğini değerlendirmek uygun olacaktr. Konuyla ilgili bir araştrma yapan ve özellikle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’nin 1. cil-
dindeki kaynaklar eleştirel olarak değerlendiren Dr. Meşkure Eren, Evliya Çelebi’nin doğrudan veya dolayl olarak kullandğ yazl kay-
naklar iki gruba ayrarak şu eser isimlerini tespit etmiştir:
“1. Seyahatnâmede Ad Geçen ve Evliya Çelebi Tarafndan Kullanlan Eserler:
‘Şahidî Lügati:
‘Bu hakirin dükkanlarnda zerkerlik eden kefere…Simyon’a Şahidî Lügati okudurdum.’
İskendernâme:
Kaydefa Melike ile ilgili ksmlarn önemli bir ksm bu eserden alnmştr.
Tuhfe Tarihi:
Yldrm Bayezid devrinde Tuna boyu hakkndaki bilgileri isim zikrederek Tuhfe tarihinden almştr.
Kanunnâme:
Kanunnamelerden bahsettiği ksmda ciddî manada Kanunnâme-i Süleyman’dan isim zikrederek faydalandğn beyân eder.
2
Evliya Çelebi Seyahatnâmesi. 3. Kitap.
Hz. Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağl. İstanbul: YKY, 1999, s. 264.
1...,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15 17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,...268
Powered by FlippingBook