Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 159

Seyahatnâme’nin İzmir Bölümünde (Nif-İzmir Merkez Aras) Geçen Adbilimcil Unsurlarn Tasnif ve Değerlendirilmesi
149
Yukarda bahsedilen ikinci önemli mesele ise, Çelebi’nin
“Urla'ya ve Kuşadas ve Balat şehrine gitmek murâd edinen müsâfirîn İzmir'e
uğramayup bu kal‘adan gemilerle ubûr edüp murâd edindiği diyâra gider.”
diyerek işaret ettiği deniz yoludur. Bu yol büyük ihtimalle Çanakkale-
Bergama-Menemen istikametinden gelerek İzmir Körfezini geçip Kuşadas-Aydn taraflarna giden tarihî Kral Yolu’nun İzmir Körfe-
zi’ndeki kuzey noktasdr. Çelebi’nin
“…kal‘adan gemilerle ubûr edüp…”
diyerek üstü örtülü bir şekilde işaret ettiği Geçit Kale’nin kontro-
lünde bulunduğu anlaşlan liman/iskele bu noktada olmaldr.
46
Bu noktaya en yakn liman günümüzde Deniz Komutanlğnca işletilen
Alaybey İskelesi’dir.
Kanaatimizce iskele’nin sözünü ettiğimiz limann doğusunda olma ihtimali yoktur. Bu konuda elimizdeki en önemli bilgi kaynağ Pirî
Reis’in
Kitab- Bahriye
adl eseridir. Bu eserde, İzmir Körfezi’nin o tarihlerdeki (XVI. yüzyln ilk çeyreği) durumu gayet açk bir şekilde dile
getirilmektedir:
“..Na’l-döken derler bir taşlu yol vardur. Ol yola karşu ba’zu ağrbarlar varur yaturlar. Üzüm yükledürler. İmdi bu zikr olan yerlerün
Menemen taraflarnda her giz gemi cinsinden ferd varmaz. Sğlardur. Velî küçük sandallar yürür. Balk avlarlar. Vâfir balklu yerlerdir.”
47
Bu ifadede
iki önemli bilgi bulunmaktadr. Bunlardan ilki, Naldöken’den Menemen tarafna, buralarn sğ olmas dolaysyla büyük gemilerin gide-
memesi ve oralara yalnzca sandallarn gidebilmesi; ikincisi ise Alaybey İskelesi’nde ağr gemilere yük yüklenmesi konusudur. Görüldüğü
gibi Alaybeyi İskelesi o devirde ticaret maksatl büyük gemilere ev sahipliği yapabilmektedir. Pirî Reis’in o devir için verdiği bilgilerin Çe-
lebi devrinde de geçerli olduğuna kuşku yoktur. Zira Pirî Reis’in zamannda bile sğ olduğu için büyük gemilerin yanaşamadğ Karşyaka,
Mavişehir, Kuşcenneti taraflarna bu tarihten sonra büyük gemilerin yanaşabilmesi hiç mümkün değildir. Çünkü Gediz’in alüvyonlar bu
bölgeyi sürekli olarak doldurduğundan burada zemini sağlam bir iskele kurmak ve büyük gemilerin yanaşmasn sağlamak neredeyse im-
kânszdr. Durum böyle olunca Çelebi’nin örtülü bir şekilde işaret ettiği iskele Alaybey İskelesi’nden başkas olmasa gerektir. Tahminimiz-
ce bu iskelenin batsnda kalan iskeleler sonraki dönemlerde ortaya çkmş, ancak küçük tekne ve sandallarn yanaşabildiği iskelelerdir.
48
Böylece Evliya Çelebi’nin bahsettiği Geçit Kale ile bu kalenin kontrolünde olan iskele bağlants kurulmuş olmaktadr. Tahmin ettiğimiz
gibi kale bugünkü Çamlk tepede ve kalenin kontrol ettiği liman da bugünkü Alaybey liman ise, kale ve liman arasndaki mesafe 800 m
46
Bölgenin tarihiyle yakndan ilgilenmiş olan Doğer, tarihî kaynaklarda
Melemen İskelesi / Melemen Körfezi
(İzmir’deki insanlarn adlandrmasyla) ve
İzmir İskelesi /
İzmir Körfezi
(Menemen’deki insanlarn adlandrmasyla) isimleriyle anlan körfezin Mavi Şehir-Serinkuyu-Çiğli istikametinde olduğu fikrindedir.Ersin Doğer.
age.
ss. 67-68. Doğer’in bu fikrinin XVIII-XIX. yüzylda bu bölgeyi ziyaret eden ve batl seyyahlarn, özellikle 1764-65 yllarnda Bat Anadolu bölgesini gezen
İngiliz Seyyah Richard Chandler’in Menemen ve etrafndan bahsederken kaydettiği izlenimlerinden kaynaklandğn düşünüyoruz. Chandler,
Menemen
İskelesi
’nden bahsederken burasnn İzmir’e üç saat mesafede olup yükleme liman görevinde kullanldğn, etrafnn boş ve alçak bir arazi veya sğ sular ile kapl
bir yer olduğundan bahsederek bölgenin Menderesten gelen balklarla dolu, sazlk ve kamşlarla kapl bulunduğunu kaydetmiştir. Ayrntl bilgi için bk. Ersin
Doğer.
age.
s. 89. Chandlerin bahsettiği yer gerçekten de Gediz’in alüvyonlar ile dolmuş olan bölgede, Doğer’in ifade ettiği gibi günümüzde Serinkuyu-Çiğli
arasnda olmaldr. Fakat Chandler’in bahsettiği bu iskele belirli bir dönemde kullanlan küçük tekne ve sandallarn yanaşabildiği bir iskele olup Bergama-
Kuşadas bağlantsn sağlayan tarihî Kral Yolu’nun İzmir Körfezi bağlantsn sağlayan ve bizim de izinde olduğumuz iskele olmasa gerektir.
47
Pirîreis Kitab- Bahriye
: 127.
48
1870 öncesi İzmir körfezinde deniz ulaşm büyük ölçüde sandal ve kayklarla yaplrken vapurlu seferler ilk olarak 1884 tarihinde başlamştr. 1884-1934 yllar
arasnda Karşyaka taraflarnda vapur seferleri yaplan iskeleler Donanmac (Karşyaka), Alaybey, Turan ve Bayrakl’dr. Donanmac yani Karşyaka
İskelesi’nden daha doğuda sefer yaplan başka bir iskele bulunmadğ görülmektedir. Bk. Sadk Kurt. “19. ve 20. Yüzyllarda Karşyaka’nn Ulaşm.”
Karşyaka
Kültür ve Çevre Sempozyumu, Bildiriler.
2005, s. 28, 31.
1...,149,150,151,152,153,154,155,156,157,158 160,161,162,163,164,165,166,167,168,169,...268
Powered by FlippingBook