Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 158

148
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Yörede yaptğmz incelemeler srasnda eskiden beri atalar da Soğukkuyu’da yaşamş olan 81 yaşndaki Mehmet Karakaya’nn verdiği
bilgiler de kanaatimizi doğrular niteliktedir. Bu kişi, yakn zamana kadar gecekondularla kapl olan bu tepenin eskiden Deermendaa,
Deermendepe olarak adlandrldğn, tepenin daha evvel 1905’lere kadar askeriyenin kontrolünde olduğunu söylemiş ve atalarndan duy-
duğuna göre bu tepede vaktiyle savaş toplarnn da bulunduğunu eklemiştir.
41
Öyle anlaşlyor ki, kale ykldktan sonra da tepe askerî
amaçl kullanlmaya devam etmiş ve bu görevini son zamanlara kadar sürdürmüştür.
Buras, Çelebi’nin yolculukla ilgili verdiği bilgiye uygun düşmektedir. Söz konusu tepe Menemen’den yaklaşk 20 km uzaklktadr. Bu
da Çelebi’nin 3 saat mesafesine uymaktadr. Süleyman Menemenî’nin divannda da bu yol mesafesi (Melemen’den İskeleye) 3 saat olarak
geçmektedir.
42
Ayrca yol, Çelebi’nin ifade ettiği gibi, bu noktadan itibaren doğuya yönelerek Naldöken geçidi üzerinden 2 saatlik bir yol-
culuktan sonra İzmir’e ulaşmaktadr.
43
Arkeologlarn bu tepede yaptklar kaz sonuçlar da Geçit Kale’nin burada bulunduğu yönündeki fikrimizi güçlendirmektedir. Yaplan
kazlar soncunda bu tepede M.Ö 2900’lerden bu yana hemen hemen her dönem küçük de olsa bir yerleşim bulunduğunu ortaya koymuş;
buluntular arasnda küçük bir kale duvarna ait birkaç dikdörtgen taş bloğun da mevcut olduğunu tespit etmişlerdir.
44
Arkeologlarn tespit etmiş olduklar bu kale duvarnn Evliya Çelebi’nin bahsettiği Geçit Kalesi’ne ait olmas çok muhtemeldir. Kalenin
İzmir’in tarihinde yaşanan en şiddetli, en ykc birkaç depremden biri olan 10 Temmuz 1688 depreminde
45
ykldğn ve bir daha da ona-
rlmadğn tahmin edebiliriz.
Geçit Kale adlandrmasnn kalenin bulunduğu yerle ilgili olup kalenin bu ad, konumu ve üstlendiği görev sebebiyle aldğ anlaşl-
maktadr. Yukarda Seyahatnâme’den alnan metinde de bahsedildiği gibi, İzmir’in kuzey taraflarndan gelen yolcular, İzmir’e uğramadan
Urla, Kuşadas tarafna gitmek isterse bu kalenin bulunduğu yerden gemilere binerek karş tarafa geçmekteydiler. Diğer yandan İzmir’den
karayoluyla Karşyaka-Melemen istikametine giden yolcularn geçtiği Naldöken (Geçidi) de bu tepenin hemen dibinde olup dağla deniz
arasnda skşmş bu bölgede eskiden beri önemli bir geçit görevi üstlenmektedir. Dolaysyla hem deniz geçişini hem de karayolu geçişini
kontrol etmesi sebebiyle kalenin bu isimle adlandrldğ söylenebilir.
41
Kendisi ayn zamanda Kore gazisi olan Mehmet Karakaya’ya verdiği bilgiler için özellikle teşekkür ediyoruz.
42
1550-1640 yllar arasnda yaşadğ sanlan Süleyman Menemenî’nin günümüzde kayp olan elyazmas bir divan vardr. Fakat Binbaş Ensar Bingöl’ün Menemen
gazetesinde 19 Mays 1958-10 Haziran 1959 tarihleri arasnda tefrika halinde yaynlanan“Menemen Tarihi” yazlar arasnda sözü edilen divann baz ksmlar
aynen baz ksmlar da özet olarak yaymlanmştr. Ayrntl bilgi için bk. Doğer.
age.
ss. 75-77.
43
Söz konusu tepeden İzmir’e kuş uçuşu mesafe 8-9 km göründüğü için iki saatlik at yolculuğu (iki saatlik at yolculuğu ortalama 12-16 km arasnda değişebilir)
için az bir mesafe gibi görülebilir. Fakat bölgenin yaşllaryla yaptğmz konuşmalarda bu yolun iki saat sürmesinin normal olduğunu söylemişlerdir. Nitekim
1826-1833 yllarnda birincisi karadan ikincisi denizden olmak üzere Menemen’den İzmir’e gelen İngiliz Papaz Francis Arundell, ikinci gelişinde
“körfezin kys
boyunca uzanan taşlk kötü bir yoldan birkaç saat at binme zahmetinden”
kurtulmak için bu kez İzmir’e sandalla gelmeyi tercih etmiştir. Arundell’in gözlemi de
buradaki yolun zorlu olduğunu göstermektedir. Bk. Engin Berber, Erkan Serçe.
Karşyaka Tarihi
. İzmir: İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayn, 2011, s. 52.
44
Höyükle ilgili araştrmalar ve tartşmalar için bk. Engin Berber, Erkan Serçe.
age.
s. 3.
45
İzmir’de yaşanan depremlerle ilgili bk. Lütfü İhsan Sezer. “Karşyaka (İzmir) Yöresinde Deprem Aktivitesi ve Riski.”
Karşyaka Kültür ve Çevre Sempozyumu,
Bildiriler
, 2005, ss. 132-141.
1...,148,149,150,151,152,153,154,155,156,157 159,160,161,162,163,164,165,166,167,168,...268
Powered by FlippingBook