Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 156

146
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Eski çağlardaki ad
Arkangelos
olan
37
kale, bulunduğu yerin kayalk bir yer olmas dolaysyla Türkler tarafndan
Kayack
olarak adlan-
drlmştr.
(Melemen) Kal‘as
: Çelebi’nin
“Gâzî Hudâvendigâr feth edüp kal‘ay yere berâber münhedim etmişdir. Şehrin şarkîsinde yel değirmenleri cânibin-
de hâlâ câ-be-câ kal‘ann esâs binâlar hüveydâdr. Ammâ metîn kal‘a imiş.”
şeklindeki sözlerle takdim ettiği ve Çelebi’nin geldiği sralar harabe
olduğu anlaşlan kaleden günümüze hiçbir şey kalmamştr. Günümüzde halk arasnda da bu kaleye dair hiçbir bilgi yoktur.
Yaptğmz araştrmalar sonucunda bu kalenin günümüzde Değirmen Dağ olarak bilinen yerde olduğu sonucuna ulaştk. Değirmen
Dağ hem şehrin (eski Melemen’in olduğu yer) doğusuna düşmekte (Çelebi, Kale’nin şehrin doğusunda olduğunu söylemekteydi.) hem de
bu şehrin çok yaknnda (bugün şehrin ortasnda) olup ova içinde gerçekten de kale olmaya son derece elverişli bir konumdadr. Yakn za-
manlara kadar Türk Silahl Kuvvetlerinin kontrolünde olan tepe, öyle anlaşlyor ki kale ykldktan sonra da ayn askerî işlevini yerine ge-
tirmeye devam etmiştir. Değirmen Dağ’nn hemen güneyinde, onun kadar yüksek ve o dağa bitişik olan dağn Hdrlk (Tepesi) adn ta-
şmas da düşüncemizi destekler niteliktedir. Zira Ankara, Kütahya, Afyon, Sivas şehirleri gibi birçok şehirde kalenin yannda bulunan te-
peler Hdrlk olarak adlandrlmş, buralar insanlarn topluca bayram yapp eğlendikleri mekânlar olmuştur.
38
Dağn bugünkü ad olan Değirmen Dağ’nn burada kurulan değirmenlerden geldiği açktr. Seyahatnâme’de kaleden bahsedilir-
ken
“…şarkîsinde yel değirmenleri cânibinde…”
şeklinde geçen bilgi de yukardaki düşüncemizi doğrulamaktadr.
TSK’dan Menemen Belediyesi’nin kontrolüne geçen dağ, şimdilerde atl durumda olup herhangi bir amaca hizmet etmemektedir.
Geçit Kal‘a
: Evliya Çelebi’nin Melemen’den İzmir’in merkezine geçerken yol üstünde uğramş olduğu kaledir. Günümüzde olmayan
kalenin geçmişte de nerede bulunduğuna dair elimizde hiçbir bilgi mevcut değildir. Seyahatnâme’deki bilgiler dşnda başka hiçbir kaynak-
ta hakknda bilgi bulunmayan kale, tarihçilerin dikkatini çekmediğinden araştrmalara konu olmamştr. Fakat bizim de içinde bulundu-
ğumuz
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi
isimli proje kapsamnda yaplan çalşmalarn yer aldğ,
Türk Dünyas İnce-
lemeleri Dergisi
’nin 2011 Kş saysnda yaynlandğmz makalemizde kaleye ve kalenin bulunduğu yere ilişkin bir değerlendirmeye yer
vermiştik. Ayrntl gerekçelerine bir başka çalşmamzda yer vereceğimizi kayt düşerek söz konusu çalşmamzda kalenin Soğukkuyu’da
bulunan Küçük Yamanlar Tepesi (halk arasnda Çamlk olarak da bilinir)’nde bulunduğunu ifade etmiştik.
39
Yine ayn derginin ayn saysnda, projede birlikte çalştğmz sanat tarihçisi Ersel Çağltütüncügil de kale ve kalenin bulunduğu yerle
ilgili bir makale kaleme almş ve söz konusu kalenin İzmir Körfezi’nin güney kysnda bulunan Sancak Kalesi’nin karşsnda bulunmas
gerektiği tezinden hareketle kalenin yerini Karşyaka’nn batsnda, Çiğli yaknlarnda muhayyel bir noktaya yerleştirmiştir.
40
Biz kalenin
37
Ersin Doğer.
age.
s. 292.
38
Kale ve Hdrlk Tepe arasnda ilişkiyi gösteren örnekler konusunda bilgilerinden yararlandğmz hocamz Prof. Dr. Turan Gökçe’ye teşekkür ediyoruz.
39
Krş. İbrahim Şahin. “Evliya Çelebi’nin Nif-İzmir Merkez Güzergâh.”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi.
İzmir, 2011, ss. 175-177.
40
Krş. Ersel Çağrtütüncügil. “Evliya Çelebi’de Geçit Kale (İzmir).”
Türk Dünyas İncelemeleri Dergisi.
İzmir, s. 191.
1...,146,147,148,149,150,151,152,153,154,155 157,158,159,160,161,162,163,164,165,166,...268
Powered by FlippingBook