Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 151

Seyahatnâme’nin İzmir Bölümünde (Nif-İzmir Merkez Aras) Geçen Adbilimcil Unsurlarn Tasnif ve Değerlendirilmesi
141
Doğer, Bizans ve Osmanlnn erken döneminde ova ad olarak kullanlan
Memaniomenos
veya
Mainomenos
biçimindeki adlandrmalar-
dan birincisinin Türk dönemiyle birlikte kaybolduğunu ikincisinin ise 15. yüzyl başnda ova için kullanlmaya devam ettiğini, muhtemelen
Saruhan Beyliği’nin kuruluşu ile bölgenin en büyük yerleşimi olarak sivrilen bu yerleşim biriminin de ad olduğunu ileri sürmektedir.
Doğer, ova ad için kullanlan iki kelimenin, sfat-fiil formunda olup Grekçe’de
“kzmak, köpürmek, taşmak”
anlamna gelen
mainomai
fiilin-
den geldiğini ve Gediz nehrinin sk sk taşmasna bağl olarak
“taşan, köpüren”
anlamn taşdğn, ovann da nehrin bu adna bağl olarak
adlandrldğn ifade etmektedir.
Doğer, 17. yüzyldan itibaren Adana, Tarsus, İçel, Konya ve Niğde Sancaklar topraklarnda görülen
Menemenci, Melemenci, Melemenli,
Menemencioğlu ve Melemencioğlu
isimleriyle konar-göçer bir Türkmen cemaatinin görüldüğünü fakat bu cemaatin Saruhan Sancağ ve Me-
nemen Kazas’nda iskan edilmiş olduğuna dair bir kayt bulunmadğn ifade ederek yer adnn sözü geçen etnonimle ilgili olamayacağn;
bunun bir isim benzerliği olabileceği gibi, vaktiyle Menemen Kazasnda bulunan ve bir sebeple Anadolu içlerine sürülmüş ve geldiği yer
itibariyle adlandrlmş bir cemaat olabileceğini de savunmaktadr.
19
Şehir adnn kökeniyle ilgili bir diğer görüş Faruk Sümer’e aittir. Sümer, Melemenci cemaatinin Bozdoğanlarn önemli obalarndan biri
olduğunu, İç-İl’den Çukurova taraflarna göç ettiklerini ve Melemenci adnn melemen yemeği ile ilgili olup Melemenci’nin
“melemen yeme-
ğini yapan, seven”
anlamna geldiğini ifade etmektedir.
20
Bizim bu konudaki görüşümüz, bir miktar Doğer’in fikrine benzese de daha farkldr:
Kanaatimizce söz konusu şehir adnda, ova ad olan Mainomenos adlandrmasnn etkisi reddedilemez. Fakat bu etki, yeni adlandr-
maya ancak ilham vermiş olup gerek kuruluş mantğ ve gerekse anlam bakmndan birincisiyle hiçbir ilgisi bulunmamaktadr:
Doğer’in yukarda ifade ettiği gibi, bu bölgede Türk hâkimiyeti öncesinde söz konusu isimle bir yerleşim birimi yoktur. Ortada Gediz
ovasnn ad olarak kullanlan Memaniomenos/Mainomenos adlandrmas mevcuttur. Diğer taraftan Türkçede de
“meleme”
ve
“melemen”
şeklinde kelimeler mevuttur. Kanaatimiz odur ki, Gediz bölgesine ve civarna gelen ilk Türk unsurlar, civardaki diğer Türk topluluklarnca
ovann isminden ilham alarak Türkçedeki
melemen
kelimesiyle adlandrlmş ve böylece Melemen etnonimi ortaya çkmştr. Nitekim söz
konusu şehirde bulunan Melemenli / Melemenci Mahallesi
21
bunun bir delili niteliğindedir. Fakat Türklerin muhayyilesinde artk bu ad-
landrma Türkçenin kelime dağarcğnda bulunan
“meleme, melemen”
kelimeleriyle ilgili olmaldr, nitekim Seyahatnâme’de buna ilişkin
yansmalar mevcuttur: Bunlardan ilki, şehre misafir gelen fakat kendisini kimsenin misafir etmemesi sebebiyle sinirlenerek şehir halkna
ceza olsun diye sivrisineği bu şehrin başna bela eden dervişin şehir halkna hitabnda geçmektedir:
"Ey Melemen'in meleme ve tûl-i emele
düşmüş hasîs ve denî halk…”.
İkincisi, Evliya Çelebi’nin şehir ve şehir halkyla ilgili kanaatlerini özetlediği
“El-hâsl bu şehr-i Melemen acîb ü
19
Age.
s. 292, 312.
20
Faruk Sümer.
Oğuzlar (Türkmenler) Tarihleri-Boy Teşkilat-Destanlar
. İstanbul: Türk Dünyas Araştrmalar Vakf, 1999, ss. 213-214.
21
Mahallenin ad 1531 ylndan itibaren kaynaklarda görülmektedir. Mahalleyle ilgili daha geniş bilgi için bk. Ersin Doğer.
age.
s. 331.
1...,141,142,143,144,145,146,147,148,149,150 152,153,154,155,156,157,158,159,160,161,...268
Powered by FlippingBook