Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 147

EVLİYA ÇELEBİ SEYAHATNÂMESİ’NİN İZMİR BÖLÜMÜNDE (NİF-İZMİR MERKEZ ARASI) GEÇEN
ADBİLİMCİL SÖZ VARLIĞININ TASNİF VE DEĞERLENDİRMESİ
İbrahim Şahin
*
Şima Doğan
**
Giriş
Soyut bir konu üzerine yazlmamşsa, herhangi bir metin çoğunlukla özel isimler etrafnda vücut bulup şekillenir. Dolaysyla bunlar
metinlerin omurgas niteliğinde, önemli kelimelerdir. Bu tür kelimelerin yazdan ayklanmas, metnin anlamn büyük ölçüde yitirmesine
yol açarken, tek başna bu kelimelerin okunmas bile metin hakknda genel bir kanaat verebilmektedir. Son derece sistemli ve oldukça farkl
alanlarda bilgiler vermesi sebebiyle Seyahatnâme özel isimler bakmndan gayet zengin bir metindir. Çelebi, gezip dolaştğ yerlerle ilgili
ayrntya girip farkl konular dillendirdikçe, hakknda bilgi verdiği ya da sadece ismini anp geçtiği bu tür kelimeler de doğal olarak çoğa-
lp zenginleşmiştir.
Seyahatnâme gibi eski bir eser üzerinde çalşan bir araştrmac ile sradan bir okuyucu arasndaki en belirgin fark şudur: Araştrmac,
eseri ya bir araştrma konusu tespit etmek ya da tespit ettiği araştrma konusuna veri sağlamak için okurken sradan bir okuyucu kişisel
merakn tatmin etme peşinde olup yazlanlar anlamaktan başka bir amac yoktur. Fakat gerek araştrmac ve gerekse okuyucu, Seyahat-
nâme gibi yüzyllar öncesinde yazlmş bir metnin herhangi bir bölümünü okurken mahiyetini tam manasyla anlamadğ çok sayda özel
isimle karşlaşacağndan okuduğu metni laykyla anlamakta zorlanr. Sözgelimi Evliya Çelebi’nin herhangi bir şehir hakknda yazdklarn
okumak isteyen bir kişi, çok sayda cami, han, hamam isimleriyle karşlaşacak, fakat bu yaplarn bir ksmnn isimleri artk değişmiş oldu-
ğundan yaplarn dünü ve bugünü hakknda eşleştirmeler yapamayacak ve dolaysyla metni anlama çabas büyük ölçüde boşa gitmiş ola-
caktr. Bu sorun yalnz yaplarn isimlerinde değil,
yeradlar, kişiadlar
,
kökadlar,
gibi diğer
adbilimcil unsur
larda da yaşanacağndan bunlarn
adbilim
in konular esasnda snflandrlmas ve çeşitli açlardan değerlendirilmesi uygun olacaktr. Seyahatnâme’deki herhangi bir
adbilim
konusuyla ilgili malzemenin ne denli çok olduğu dikkate alndğnda bunlarn tek bir çalşma altnda ele alnp değerlendirilmesi hâliyle
mümkün değildir. Kanaatimizce bu çalşmalarn bir ya da birkaç ilçe kapsamnda yaplmas, malzemenin yeterince incelenebilmesi bak-
mndan daha uygun olacaktr. Elinizdeki çalşma bu amaca yönelik olarak hazrlanmş bir deneme çalşmasdr. Günümüz İzmir ili snrlar
içinde bulunan
Nif
(Kemalpaşa),
1
Bergama, Melemen Güzelhisar
(Güzelhisar),
Kara Foça
(Eski Foça),
Melemen
(Menemen) kapsamnda hazr-
*
Yard. Doç. Dr., E. Ü. Türk Dünyas Araştrmalar Enstitüsü, Türk Dili ve Lehçeleri ABD.
**
E.Ü. Türk Dünyas Araştrmalar Enstitüsü, Türk Dili ve Lehçeleri ABD, Yüksek Lisans Öğrencisi.
1
Bu çalşmada italik harflerle yazlmş olan yeradbilimcil sözvarlğ, Seyahatnâme’deki şekilleri gösterirken italik olmayanlar, günümüzdeki biçimleri
göstermektedir.
1...,137,138,139,140,141,142,143,144,145,146 148,149,150,151,152,153,154,155,156,157,...268
Powered by FlippingBook