Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 134

124
Kent ve Seyyah: Evliya Çelebi’nin Gözüyle İzmir ve Çevresi-III
Araştrmalarmz srasnda, Seyahatnâme’de geçen, Sultan Süleyman’n buyruğuyla bu yaylada kurulan hamamlara ve tekkeye
(IX. Ki-
tap: 82)
ilişkin baz bilgilere de ulaştğmz düşünüyoruz. Büyükkemerdere köylüleri eskiden bu köyde hamamlarn bulunduğunu, fakat
artk bunlardan eser kalmadğn ifade etmişlerdir. Köyde Sarbaba adyla bilinen yatr,
77
büyük bir ihtimalle Süleyman Han’n buyruğu ile
kurulmuş olan ve Çelebi’nin yaylaya geldiği dönemde tekyenişîni ile hizmet veren “Tekke” olmaldr.
78
1986’ya kadar düzenli olarak bazen
bahar bazen sonbaharda, çevre köylerin de yardm ve katlmlaryla yaplan mahyalar, verilen tarihten itibaren yaplmaz olmuştur. Bu ge-
leneğin yerine son birkaç yldr Kutlu Doğum Haftas çerçevesinde baz etkinlikler düzenlenmeye başlanmştr.
79
Biz, 1986’ya kadar aralksz devam eden bu etkinliklerin, Sultan Süleyman Han’n yaylada bulunduğu dönemde Tire Şehrinin ileri
gelenlerinin eline vermiş olduğu
"Her sene Nevrûz- Hârezmşâhî'de cümle a‘yân- vilâyet bu Balbnar'na gelüp üç ay hayme [vü] hargâhlaryla
gelsinler ve hücrelerde meks edüp ayş [ü] işret etsinler"
(IX. Kitap: 82)
şeklindeki fermanla ilgili olduğunu düşünüyoruz.
80
Yaylann aradğmz yayla olduğunu gösteren önemli delillerden biri de, Çelebi’nin söz konusu yayladan bahsederken andğ ve adlarn
Kanunî Sultan Süleyman’n verdiğini söylediği pnar isimleridir. Çelebi bu pnarlarn isimlerini
Şekerbnar, Aynü'l-hayât bnar, Mürde-hayât
bnar
olarak kaydetmektedir. Ne bu yaylada ne de başka bir yaylada bu isimlerle pnar bulunmamaktadr. Fakat Çelebi’nin baz yer adlar-
n devrin dil zevkine bağl olarak Arapça isimlerle kaydettiğini dikkate alarak bu pnarlarn halk arasnda Türkçe karşlklarnn bulunmas
gerektiği düşüncesinden hareketle baz araştrmalar yaptk. Bunlarn neticesinde Seyahatnâme’de
Aynü’l-hayât bnar
olarak geçen pnarn
günümüzde Gözkaya Pnar
81
ismiyle,
Mürde-Hayât bnar
olarak geçen pnarn ise Canpnar (Cansuyu olarak da bilinmektedir)
82
ismiyle
yaşadğn tespit ettik.
83
Bu pnarlar Büyükkemerdere köyünün yukar ksmlarnda olup köyün su ihtiyacn temin etmektedir.
77
Büyükkemerdere Köyü snrlar içinde biri Sultan Kz, diğeri Er Ocağ adn taşyan iki yatr daha bulunmaktadr. Köyün yerlileri eskiden zaman zaman bu
yatrlarn bulunduğu yerlerde de mahyalar düzenlendiğini söylemişlerse de Sar Baba, mefruşat, konumu, halk arasndaki saygnlğ, vs. bakmndan
diğerlerinden daha farkldr. Diğerleri sradan bir yatr özelliği taşrken Sar Baba tekkeden bozma bir yer olduğu izlenimini vermektedir.
78
Çelebi’nin Tire’ye giderken kullandğ muhtemel güzergâha yakn bir noktada, Arap Pnar Tekkesi ya da Hüsnübaba Tekkesi adyla bilinen bir tekke daha
bulunmaktadr. Fakat bu tekke Evliya Çelebi’nin sözünü ettiği, Sultan Süleyman’n emriyle kurulmuş olan tekke olamaz. Çünkü bu tekke Çelebi’nin yolculukla
ilgili verdiği bilgilere uymamaktadr. Şehre 15 dakikalk at yolculuğuyla ulaşlabilecek bu tekkeyle ilgili bilgiyi, Çelebi Tire Şehri’nin içinden bahsederken
vermiştir. Çelebi, söz konusu Arap Pnar Tekkesi’nden 70 tekkenin en büyüğü olarak bahsetmekte ve hakknda ayrntl bilgi vermektedir. Ayrca Çelebi, burada
bir gece konakladğndan da bahseder (bk. Dağl: 87). Şayet bu tekke, Çelebi’nin
Yaylağ- Balbnar
bölümünde ismini vermeksizin bahsettiği tekke olsayd, verdiği
bilgilerden bunun anlaşlmas gerekirdi.
79
Halk arasnda Sar Baba’yla ilgili inanç ve uygulamalar için köyde yirmi yldr imamlk yapan Nedim Yavuz Pala’nn
nedimyavuzpala.com
internet sitesine
bakabilirsiniz.
80
Yine her yl 21 Mart tarihinde şehir halknn büyük ilgisiyle yaplmakta olan Sultan Nevruz törenleri de Seyahatnâme’de, fermanda bahsi geçen Nevrûz-
Hârzemşâhî ile ilgili olmaldr. Bu bayram günümüzde bir gün sürmekte olup Balm Sultan Türbesi’nin çevresindeki bahçelerde yaplmaktadr.
81
Adlandrma başlangçta Gözpnar’dr. Daha sonra pnar buradaki kayaya kendi ismini vermiş ve Gözkayas adlandrmas ortaya çkmştr. Nihayetinde
Gözkayas’nn pnara tekrar isim vermesiyle adlandrma Gözkayas Pnar halini almş olmaldr.
82
Çelebi’nin Seyahatnâme’de
Mürde-Hayât bnar
olarak andğ pnar ismi, esasen “ölü-hayat pnar, yani ölüye hayat veren pnar” gibi bir anlama gelmektedir. Bu
adn Türkçedeki karşlğ olsa olsa “Can Pnar” gibi bir isim olabilir.
83
Çelebi benzer bir üslûbu Bozdağ’ anlatrken de kullanmştr. Burada günümüzde halk arasnda Krklar Dağ olarak bilinen dağ Cebel-i Erbain adyla Arapça
olarak kaydetmiştir. Bu sebeple Seyahatnâme’yi okurken ve buradaki yer adlarn araştrrken bu durum da dikkate alnmaldr.
1...,124,125,126,127,128,129,130,131,132,133 135,136,137,138,139,140,141,142,143,144,...268
Powered by FlippingBook