Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 129

Evliya Çelebi’nin Günümüz İzmir İl Snrlar İçinde Kulandğ Güzergâh ve Seyahatnâme’de Buna Dair Sorunlar
119
Çelebi’nin
Kzlhisâr
adyla andğ yerin Metropolis; Almanboğaz’ndan çktğ,
Dalyan Ovas
adyla andğ yerin ise Küçük Menderes
Delta Ovas (nokta olarak günümüzde Zeytinköy’ün bulunduğu yer) olduğundan hareketle, Yeniköy’den boğazn girişine kadar olan me-
safenin 4 km ve Almanboğaz’nn kuş uçuşu 15 km (kvrmlaryla 20 km civarnda) olduğunu kabul edersek, bu toplamda 24 km civarnda
bir yol yapar ki, bu yolu Çelebi’nin normalde en fazla 3-4 saatte almas beklenirdi. Çelebi’nin boğazla ilgili verdiği bilgiler arasnda geçen
“Hudâ âlimdir bu boğazda cânmz boğazmzdan çkayazd. Bu Alman boğaz değildir, Alaman- bî-amân boğazdr ve eyle taşlkdr kim at ve katr ve
piyâde âdem adm basacak yer bulamaz. Yetmiş seksen yerde dar dereler ve mukassî sengistân boğazlar vardr kim bir âdem taş ile bin âdemi geçirtmeme-
ğe kâdirdir.”
ifadelerinde geçen
“…eyle taşlkdr kim at ve katr ve piyâde adm basacak yer bulamaz…”
(IX. Kitap: 71)
şeklindeki bilgi, buradaki
yolun başka hiçbir yerle mukayese edilemeyecek kadar kötü olduğunu düşündürmektedir. Nitekim Çelebi, boğazdan geçişin zorluğunu
ifade etmek için boğaz, “
Bu Alman boğaz değildir, Alaman- bî-amân boğazdr”
diye nitelendirmiştir. Çelebi’nin yolculuk srasnda yaşamş
olduğu silahl çatşma ve bundan kaynaklanmas muhtemel duraklamalar da buna eklendiğinde, aradaki yolculuk hznn saatte 3 km’ye
kadar düşmüş olmas yadrganmamaldr.
Yukarda yer verdiğimiz, Çelebi’nin boğaza girdikten yarm saat sonra haramilerle karşlaştklar yönündeki ifade de kanaatimizce baş-
ka bir durumu anlatmaktadr. Çelebi’nin
Almanboğaz
olarak andğ boğaz ad, muhtemelen bugün olduğu gibi, Yeniköy’den Zeytinköy’e
varncaya kadarki 15 km civarndaki boğazn tamamn ifade etmekle birlikte bu adlandrma, o devirde özellikle boğazn çkş ksmndaki
bir bölümünü (Zeytinköy’e yakn bir ksmn) ifade ediyor olmaldr. Gerçekten de boğazn bu bölümünün (yani Zeytinköy’e yakn ksm-
lar) toprağ gayet krmz renktedir. Bu durumda çelişkili görülen ifadeyi şu şekilde anlamamz gerekmektedir: Çelebi ve beraberindekiler,
Kzlhisâr’dan çkp yedi saat yol gittikten sonra sekizinci saatte (ki artk neredeyse Alman boğaznn sonuna varmşlardr) haramilerle kar-
şlaşmşlar, bunlarla epey mücadele ettikten sonra (ve anlaşlan bu mücadeleler srasnda yarm saatlik yol gitmişlerdir) yarm saat daha yol
alarak boğaz çkmşlar, yani günümüzde Zeytinköy’ün bulunduğu yere gelmişlerdir.
68
Çelebi, boğazdan çktğ yerle ilgili olarak
“Hamd-i Hudâ selâmetle bu boğaz sekiz sâ‘atde
[Y 67b]
çkup Dalyan ovas nâm mahalde cümle seyis-
hânelerimizden yüklerimiz ykup ve atlarmz otarup ve me’kûlât [u] meşrûbâtdan mâ-hazar ne bulunduysa tenâvül edüp andan yine..”
(IX. Kitap: 71)
şeklinde bilgiler vermektedir.
Bölgede yaptğmz incelemeler ve yöre halkndan edindiğimiz bilgiler sonucunda vardğmz kanaat,
Dalyan Ovas
’nn Zeytinköy’ün ön
tarafndaki ova olduğudur. Köylülerin verdiği bilgilere göre 70-80 yl öncesine kadar, köyün yaknnda bulunan Gebekirse Gölü ile Çatal
Gölü eskiden çok daha büyük göller olup bu göller sebebiyle buradaki ovann büyük bölümü (dağlar ve Küçük Menderes arasndaki böl-
genin önemli bir ksm) bataklktr. Zeytinköy’ün bulunduğu yerde, tepelerin eteğinde az miktarda kuru alan bulunmaktadr.
68
Boğazn girişinden bu noktaya gelinceye kadar yol, şu mevkilerden (halk arasnda bilinen bugünkü adlandrmalarla) geçmektedir: Boğaza girmeden hemen önce,
yolun sağnda dağlarn eteğinde Mersinli Kuyu vardr. Buradan yaklaşk 500 m sonra boğaza girilir. Köylüler eskiden burada mezarlk bulunduğunu
söylemektedirler. Boğaza girdikten yaklaşk 1 km sonra Keçipnar Kuyusu gelir. Boğazn sağ yamaçlarnda halk arasnda Alman Damlar denilen mevki vardr.
Burada hem Alman Damlar Kuyusu ad verilen su kuyularnn, hem de eski çağlarda işletilmiş olan demir ocaklarnn izleri vardr.
1...,119,120,121,122,123,124,125,126,127,128 130,131,132,133,134,135,136,137,138,139,...268
Powered by FlippingBook