Kent & Seyyah: Evliya Çelebi'nin Gözüyle İzmir ve Çevresi - 3.Cilt - page 107

Evliya Çelebi’nin Günümüz İzmir İl Snrlar İçinde Kulandğ Güzergâh ve Seyahatnâme’de Buna Dair Sorunlar
97
vermektedir: Çelebi düzenli bir biçimde bir yerden başka bir yere geçerken
“…..ile ….ubûr ederek …. sa’atde …..’ye ……”
benzeri kalp cüm-
lelerle çkş noktas ile varş noktas arasndaki mesafeyi vermektedir. Bunu Seyahatnâme’nin bütün bölümlerinde gözlemlemek mümkün-
dür. Bu üslup özelliği dikkate alndğnda Çelebi’nin saat hesabnda esas aldğ çkş noktas Kara Foça olmaldr.
Çelebi’nin
Melemen
’e günün hangi vaktinde geldiğini, Tuzla-i Melemen’de geceleyip gecelemediğini bilemiyoruz, bu yönde Seyahatnâ-
me’de bir bilgi yoktur. Fakat konakladğ yerlerde tanştğ insanlarn en azndan bir ikisinden bahsettiği, Tuzla bahsinde ise hiç kimseden
bahsetmeyip yalnca
“Menzil-i Tuzla-i Melemen-i emînde meks edüp temâşâ etdik”
şeklindeki ifadesi dikkate alndğnda Evliya Çelebi’nin bu-
rada gecelemediğini tahmin edebiliriz. Bu durumda Çelebi, Foça’dan Yeni Bağaras’ndan Tuzla’ya 20, Tuzla’dan nehrin denize döküldüğü
noktaya 6-7 km, oradan da Melemen’e 15-20 km olmak üzere toplamda 40-45 km’lik bir yol gitmiştir ki bu da 6 saatlik yolculuk için makul
bir süredir.
6. Melemen-İzmir:
36
Evliya Çelebi,
Melemen
’deki ziyaretini tamamlayp İzmir’e doğru yola çkmadan önce
Melemen
civarnda kendisinin güvenliğinden so-
rumlu olduğu anlaşlan
Yeniçeri Serdâr Süleyman Ağa
ile vedalaşr ve oradan yanna refikler (asker demek istiyor) alarak güneye doğru yola
çkar. Çelebi’nin bu yolculuk srasnda kullandğ yol,
tarîk- âm
(“ana yol”)’dr. Çelebi’nin üç saat yolculuktan sonra geldiği yer olan
Geçit
Kal‘a
da o devirde
Melemen
snrlar dâhilindedir. Evliya Çelebi’nin
“…kble cânibine üç sâ‘at sâfî bâğ u bâğçeler içre ulu draht- sâyedârlar altnda
tarîk- âm üzre kahvehâneler temâşâ ederek ve âb- hayât kuyu sular nûş ederek leb-i deryâda İzmir körfezi kenârnda bir kumsal yerde, Kal‘a-i Geçit”
(IX. Kitap: 48) şeklinde anlattğ söz konusu yol, günümüzde kullanlmakta olan Menemen-İzmir hattyla neredeyse ayn çizgiden geçmek-
tedir. Bugünkü yol devreye girmeden önce kullanlan eski yol Menemen’den başlayarak srasyla Koyundere, Ulucak, Küçük Çiğli, Büyük
Çiğli, Serinkuyu (Ağrkuyu) ve Dedebaş’ndan geçerek Soğukkuyu’ya ulaşyordu ki aşağda bahsedeceğmiz
Geçit Kal‘a
da bu noktada ol-
maldr.
Evliya çelebi’nin sözünü ettiği
tarîk- âm
’dan bu noktaya (
Melemen
’den
Geçit Kal‘a
) 3 saatlik yolculuk mesafesi, Süleyman Menemenî’nin
divânnda da 3 saat olarak geçmektedir.
37
Menemen’den Soğukkuyu’ya uzaklğn 20 km civarnda olduğu dikkate alndğnda yol mesafesi
kaynaklarda verilen saat bilgileriyle örtüşmektedir.
Çelebi burada önemli bir deniz yolundan da bahsetmektedir: Kaleden bahsederken kaydettiği,
“İzmir Körfezi boğaz ağznda vâki‘
olmuşdur. Urla'ya ve Kuşadas ve Balat şehrine gitmek murâd edinen müsâfirîn İzmir'e uğramayup bu kal‘adan gemilerle ubûr edüp murâd edindiği
diyâra gider.”
(IX. Kitap: 48) ifadelerinde işaret ettiği deniz yolu, tarihî Kral Yolu’dur. Evliya Çelebi’nin gitmek istediği yer, İzmir olduğu
için Çelebi bu yolu kullanmamş fakat o devrin yol ve trafiği hakknda önemli bir bilgi vermiştir.
36
Bu bölümle ilgili yaplan derlemelerde bilgi ve tecrübelerinden yararlandğmz Soğukkuyu’dan Mehmet Karakaya (81) ve Suat İltüzer (55), Gümüşpala’dan (eski
adTeveağl) Yaşar Aypayoğlu (50), Mersinli’den Mehmet Candemir’e teşekkür ediyoruz.
37
XVI. yüzyl ortalarnda yaşadğ sanlan Süleyman Menemenî’nin günümüzde kayp olan elyazmas bir divan vardr. Fakat Binbaş Ensar Bingöl’ün Menemen
gazetesinde 19 Mays 1958-10 Haziran 1959 tarihleri arasnda tefrika halinde yaynlanan“Menemen Tarihi” yazlar arasnda sözü edilen divann baz ksmlar
aynen baz ksmlar da özet olarak yaymlanmştr. Ayrntl bilgi için bk. Ersin Doğer.
Menemen Tarihi
. İzmir: Sergi Yaynevi, 1998, ss. 75-77.
1...,97,98,99,100,101,102,103,104,105,106 108,109,110,111,112,113,114,115,116,117,...268
Powered by FlippingBook