Cumhuriyet ve Kazanımları - page 132

130
Cumhuriyet ve Kazanımları
TÜRK BANKACILIĞI
Cumhuriyet döneminde, ulusal sanayi ve bankacılığın geliştirilmesi çabaları ön plana çıkmıştır. Bu amaçla toplanan İzmir İktisat Kongresi’nde önemli kararlar alınmıştır. Bu kararlar
sonrasında ilk kurulan banka, 1924 yılında “Türkiye İş Bankası” olmuştur. Cumhuriyet dönemindeki ilk milli bankası olan Türkiye İş Bankası, ülkenin ekonomik kalkınmasına katkıda
bulunmak amacıyla, gerek sanayi gerek ticaret sektörlerine kredi vermek ve gerekse sanayi ve ticari girişimlerde bulunmak görevlerini üstlenmiştir. Bu dönemde faaliyete geçen bir
diğer banka ise, 1930 yılında kurulan “T.C. Merkez Bankası”dır. Banka, anonim şirket statüsünde kurulmuş olup, 1931 yılında çalışmaya başlamıştır. Bu önemli gelişmelere ek olarak,
1923-1933 yılları arasında çok sayıda yerel bankanın kurulmuş olduğu ve bu dönemde yerel bankacılığın da önemli bir gelişme gösterdiği görülmektedir.
Türkiye’nin ilk “Milli Bankası” olan “İş Bankası”nın kuruluş öyküsünü Kazım (Özalp) Paşa’nın anılarından okuyalım:
“Osmanlı Bankası bize Milli Mücadele süresince çok yardım etmiş olmasına karşın, Mustafa Kemal Paşa onu tambir milli banka olarak kabul etmiyor ve yeni bir milli bankanın kurul-
masını faydalı görüyordu. 1863 tarihinde kurulmuş olan Ziraat Bankası, özelliği nedeniyle, zirai işlerin gelişmesi için kurulmuş bir banka olarak nitelendiriliyordu. Paşa’nın istediği yeni
bankaya karşı olan görüşler, genelde kurulacak yeni bir bankayı idare edebilecek kadar yetişmiş bir kadroya sahip olmadığımız üzerinde birleşiyorlardı. Tecrübe azdı, yeni kurulacak
bankaya yatırılacak paralar batabilirdi. Osmanlı ve Ziraat Bankası’nda çalışan Türk memurlardan oluşturulacak bir kadro ile çözüme varılabileceğini düşünen Gazi Mustafa Kemal
Paşa yeni bir milli banka kurulmasında kararlıydı.”
Atatürk’ün, Uşakizade Köşkü’ne son gelişinde Türkiye’nin ilk milli bankasının kurulmasına karar verilmiştir. Maliye Bakanlığı’ndan istifa edip, “İş Bankası”nın Kurucu Genel Müdürü
olan Celal (Bayar) Bey’in anılarından kuruluş öyküsünü okuyalım:
“Mustafa Kemal Paşa’nın Osmanlı Bankası’nda 250 bin lirası varmış. Ona, orada mevduat faizi dahi verilmiyormuş. Parayı Hint Müslümanları, Milli Mücadele yıllarında Gazi’nin şah-
sına göndermişler. Gazi de parayı Maliye’ye vermiş, ordunun ihtiyaçlarına harcansın diye. Zaferden sonra, halktan alınan tümborçlar ödenirken, Gazi’nin parası da geri verilmiş. O da
almış, Osmanlı Bankası’na yatırmış, Gazi’nin kayınpederi Muammer Bey o zaman İzmir’ in en büyük tüccarı. Avrupa ile de ilgisi bulunan tek Türk tüccar. Gazi’ye, ‘Bu parayı işletelim’
demiş. Gazi de: ‘BizimCelal’e git, onunla konuş, ben bu işleri bilmem’ demiş.
Muammer Bey geldi bana... Bunun üzerine ben, halkımız için, kendimizin bir bankası olmasını, halkımızın rahat edeceği, iki taraf da birbirini anlar vaziyette bir banka kurulmasını şart
gördüm. Ve Muammer Bey’e ‘İhracat şirketi de gereklidir ama bu iş daha önemlidir’ dedim. Hem şahıs olarak Gazi’nin isminin bu ticaret içerisinde bulunmasının bana hoş görünme-
diğini belirttim.”
Atatürk, 1.000.000 lira sermaye ile kurulan bankanın 250.000 liralık hissesini peşin ödeyerek satın aldığı gibi, 26 Ağustos 1924 tarihinde bankanın 2 numaralı hesabına ayrıca 207.400
lira daha yatırmıştır. Dolayısıyla Atatürk, bankaya toplam 457.400 liralık bir katkıda bulunmuştur. Kurulacak ilk milli bankaya “İş Bankası” adı verilir. Tarihçi Cemal Kutay “İş Bankası”
adının bizzat Atatürk tarafından konulduğunu belirtmiştir. 26 Ağustos 1924 Zafer Bayramı günü, ilk resmi başvurusunu yapan “İş Bankası”, 9 Eylül 1924 günü, Ankara İstasyonCaddesi
üzerinde ilk binasında düzenlenen özel bir törenle resmen açılışı gerçekleşmiştir.
1...,122,123,124,125,126,127,128,129,130,131 133,134,135,136,137,138,139,140,141,142,...263
Powered by FlippingBook